Οι Ανατομικές Μηχανές κάτω από την Cappella Sansevero

Τι θα δείτε

Οι Μηχανές στέκονται στην Υπόγεια Αίθουσα, έναν χώρο κάτω από το παρεκκλήσι στον οποίο φτάνετε στο τέλος της διαδρομής του μουσείου. Είναι δύο, η καθεμία στη δική της γυάλινη προθήκη: ο σκελετός ενός άνδρα και ο σκελετός μιας γυναίκας, και οι δύο όρθιοι.

Αυτό που τις κάνει εξαιρετικές δεν είναι τα οστά αλλά ό,τι τις περιβάλλει. Κάθε σκελετός φέρει ένα σχεδόν πλήρες αρτηριοφλεβικό σύστημα, το δίκτυο των αιμοφόρων αγγείων που διατρέχει το σώμα, από τα μεγάλα αγγεία του θώρακα ως τις λεπτές ίνες στα χέρια και τα πόδια. Στο κρανίο, τα αγγεία ιχνηλατούν το πρόσωπο και τη γλώσσα. Το αποτέλεσμα είναι σαν μια ανθρώπινη μορφή σχεδιασμένη με κόκκινη και μπλε γραμμή.

Είναι ανατριχιαστικές, και αυτό είναι το νόημά τους. Είναι επίσης, μόλις περάσει το πρώτο ξάφνιασμα, αξιοσημείωτα δείγματα της επιστήμης του δέκατου όγδοου αιώνα. Οι περισσότεροι επισκέπτες περνούν μόνο λίγα λεπτά στην αίθουσα, αλλά αξίζει μια πιο αργή ματιά στα χέρια και το κεφάλι, όπου βρίσκεται η πιο λεπτομερής δουλειά.

Αν επισκέπτεστε με παιδιά, αξίζει μια κουβέντα εκ των προτέρων. Οι Μηχανές δεν είναι μακάβριες, δεν υπάρχει σάρκα, αλλά είναι πραγματικοί ανθρώπινοι σκελετοί, και κάποιοι νεότεροι επισκέπτες τις βρίσκουν πιο τρομακτικές παρά συναρπαστικές.

Ποιος τις κατασκεύασε

Οι Μηχανές κατασκευάστηκαν από τον Giuseppe Salerno, έναν γιατρό από το Παλέρμο. Το μουσείο επικαλείται πηγές του δέκατου όγδοου αιώνα που δείχνουν ότι ο Raimondo di Sangro, ο έβδομος Πρίγκιπας του Sansevero, αγόρασε την ανδρική μηχανή το 1756, αφού ο Salerno την εξέθεσε δημόσια στη Νάπολη.

Ο πρίγκιπας εντυπωσιάστηκε αρκετά ώστε να πάρει τον Salerno στην υπηρεσία του, χορηγώντας του μια σημαντική ετήσια σύνταξη, και του ανέθεσε να κατασκευάσει τη δεύτερη, γυναικεία μηχανή.

Αυτή η λεπτομέρεια έχει σημασία, γιατί τοποθετεί τις Μηχανές εκεί όπου ανήκουν: στον κόσμο της ανατομίας του δέκατου όγδοου αιώνα, όπου τα μοντέλα επίδειξης του σώματος ήταν περιζήτητα από γιατρούς, συλλέκτες και περίεργους alike. Ο Raimondo di Sangro ήταν και τα τρία. Διατηρούσε εργαστήρια κάτω από το παλάτι του, πειραματιζόταν στη χημεία και τη μηχανική και έτρεφε σοβαρό ενδιαφέρον για την ιατρική.

Υπάρχει μια λεπτομέρεια σχεδιασμού που επιβεβαιώνει ότι οι Μηχανές προορίζονταν για μελέτη. Ο γυναικείος σκελετός αρχικά στεκόταν σε μια βάση που μπορούσε να περιστραφεί εντελώς, ώστε να παρατηρείται κάθε μέρος του. Αυτή είναι η γλώσσα ενός ανατομικού διδακτικού μοντέλου, όχι ενός cabinet περιέργειας.

Το Διαμέρισμα του Φοίνικα

Οι Μηχανές δεν φτιάχτηκαν για το παρεκκλήσι. Αρχικά φυλάσσονταν σε ένα δωμάτιο του παλατιού του πρίγκιπα στην Piazza San Domenico Maggiore, που ονομαζόταν Διαμέρισμα του Φοίνικα.

Το γνωρίζουμε αυτό επειδή οι ταξιδιώτες τις περιέγραφαν εκεί, και επειδή ένας ανώνυμος οδηγός του δέκατου όγδοου αιώνα για το παλάτι και το παρεκκλήσι, η Σύντομη Σημείωση για το Τι Μπορεί Κανείς να Δει στο Σπίτι του Πρίγκιπα του Sansevero, τις καταγράφει. Ο οδηγός αυτός περιγράφει τις Μηχανές λεπτομερώς, από τα αγγεία του κεφαλιού έως εκείνα της γλώσσας. Καταγράφει επίσης ότι στα πόδια της γυναίκας βρισκόταν το μικροσκοπικό σώμα ενός εμβρύου, με τον ανοιχτό πλακούντα συνδεδεμένο με τον ομφάλιο λώρο.

Αξίζει να σταθούμε στο όνομα του δωματίου. Ο φοίνικας είναι το πουλί που αναγεννιέται από τις στάχτες του, ένα παλιό σύμβολο ανάστασης και αθανασίας. Το μουσείο επισημαίνει ότι η στέγαση δύο σωμάτων από φλέβες και οστά σε ένα δωμάτιο που πήρε το όνομά του από αυτόν δεν ήταν καθόλου τυχαία. Ο πρίγκιπας αγαπούσε να εκπλήσσει τους επισκέπτες του, και αγαπούσε τα σύμβολά του.

Πολύ μετά τον θάνατό του, οι δύο Μηχανές μεταφέρθηκαν στο παρεκκλήσι, κι έτσι διασώθηκαν όταν πολλά άλλα από το παλάτι χάθηκαν. Το έμβρυο παρέμεινε ορατό μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες, όταν εκλάπη.

Πώς φτιάχτηκαν οι φλέβες

Για περισσότερο από δύο αιώνες το μεγάλο ερώτημα γύρω από τις Μηχανές ήταν πώς διατηρήθηκαν τόσο καλά τα αιμοφόρα αγγεία. Η Σύντομη Σημείωση μιλούσε για μια ένεση, υπονοώντας ότι υπό τις οδηγίες του πρίγκιπα ο Salerno είχε κάνει ένεση μιας ουσίας στα αγγεία δύο σωμάτων για να τα κάνει σκληρά και μεταλλικά. Αυτή η ιδέα, που αποκαλείται ενίοτε ανθρώπινη μεταλλοποίηση, τροφοδότησε τη σκοτεινή φήμη του πρίγκιπα για γενιές.

Η σημερινή απάντηση είναι λιγότερο μακάβρια. Σύμφωνα με το μουσείο, το κυκλοφορικό σύστημα είναι μια ανακατασκευή, φτιαγμένη από διαφορετικά υλικά, μεταξύ των οποίων κερί μέλισσας και χρωστικές. Μελέτες που αναφέρονται σε αγγλόφωνες πηγές περιγράφουν κερί, σιδερένιο σύρμα και μετάξι.

Αυτό που εξακολουθεί να προκαλεί έκπληξη είναι η ακρίβεια. Η ανακατασκευή ακολουθεί το αρτηριοφλεβικό σύστημα μέχρι τα πιο λεπτά αγγεία του, δείχνοντας μια ανατομική γνώση πολύ προηγμένη για την εποχή. Το μουσείο σημειώνει ότι μια ερευνητική ομάδα πρότεινε πρόσφατα πως πειράματα ένεσης μπορεί να είχαν πραγματοποιηθεί πριν από την ανακατασκευή, ως τρόπος χαρτογράφησης των αγγείων. Αυτή η συζήτηση είναι ανοιχτή. Οι Μηχανές παραμένουν, περισσότερα από 250 χρόνια αργότερα, ανάμεσα στα πιο αινιγματικά αντικείμενα του συγκροτήματος.

Ο θρύλος των υπηρετών

Κανένα αντικείμενο στη Νάπολη δεν έχει προσελκύσει πιο σκοτεινές ιστορίες. Ο φιλόσοφος και ιστορικός Benedetto Croce κατέγραψε τη λαϊκή πεποίθηση ότι ο πρίγκιπας είχε σκοτώσει δύο από τους υπηρέτες του, έναν άνδρα και μια γυναίκα, και είχε ταριχεύσει παράξενα τα σώματά τους ώστε να φαίνονται όλα τα σπλάχνα, οι αρτηρίες και οι φλέβες.

Είναι μια συναρπαστική ιστορία και έχει αφηγηθεί αμέτρητες φορές, σε οδηγούς, μυθιστορήματα και ντοκιμαντέρ. Αλλά είναι θρύλος. Τα στοιχεία δείχνουν τον Salerno ως κατασκευαστή, την ανδρική μηχανή να αγοράζεται έτοιμη το 1756, και τα αγγεία να είναι ανακατασκευή από κερί και όχι διατηρημένο κυκλοφορικό σύστημα.

Γιατί κόλλησε η ιστορία; Εν μέρει επειδή ο Raimondo di Sangro ενθάρρυνε μια αύρα μυστηρίου γύρω από ό,τι έκανε. Ήταν παροιμιωδώς απρόθυμος να αποκαλύψει πώς λειτουργούσαν οι εφευρέσεις του, έγραφε για μια αέναη φλόγα και μυστικές διαδικασίες, και ήταν ηγετικό μέλος των Ελευθεροτεκτόνων σε μια πόλη όπου αυτό ήταν επικίνδυνο. Το βιβλίο του, η Lettera Apologetica, απαγορεύτηκε από την Εκκλησία. Ένας τέτοιος άνθρωπος, με δύο ανθρώπινους σκελετούς σε ένα δωμάτιο που πήρε το όνομά του από τον φοίνικα, ήταν αναπόφευκτο να συγκεντρώσει θρύλους.

Είναι το ίδιο μοτίβο με τον Veiled Christ στον επάνω όροφο, όπου οι άνθρωποι για γενιές προτιμούσαν μια αλχημιστική εξήγηση από την ιδιοφυΐα ενός γλύπτη. Και στις δύο περιπτώσεις η αληθινή ιστορία είναι η καλύτερη.

Το ίδιο το δωμάτιο

Η Υπόγεια Αίθουσα δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Ο πρίγκιπας τη σχεδίασε ως έναν μικρό ταφικό ναό για τους απογόνους του, οβάλ σε σχήμα, μισή πάνω και μισή κάτω από το επίπεδο του κεντρικού κλίτους, με πρόθεση να φαίνεται σαν να είχε λαξευτεί από τον βράχο και να φωτίζεται από έναν τρούλο με παράθυρα. Οκτώ αψίδες θα φιλοξενούσαν τις μαρμάρινες λάρνακες της οικογένειας.

Στο κέντρο της, σύμφωνα με τις επιστολές του, σχεδίαζε να τοποθετήσει τον Veiled Christ, φωτισμένο από δύο αιώνιες λυχνίες δικής του σχεδίασης στα πόδια και το κεφάλι του. Είναι πολύ απίθανο το άγαλμα να μεταφέρθηκε ποτέ εκεί, αλλά μια μαρμάρινη πλάκα στο κέντρο του δωματίου σηματοδοτεί το σημείο που είχε κατά νου.

Σήμερα η αίθουσα διατηρεί το οβάλ σχήμα της και περιέχει τις δύο γυάλινες προθήκες και ένα μεγάλο θραύσμα του αρχικού δέκατου όγδοου αιώνα δαπέδου του παρεκκλησιού, το λαβυρινθώδες πλακόστρωτο που καταστράφηκε σε μια κατάρρευση το 1889. Αξίζει μια ματιά στον δρόμο σας προς τις Μηχανές: μια μονή συνεχής γραμμή λευκού μαρμάρου που ελίσσεται μέσα σε μπλε και λευκή ένθεση.

Πριν κατεβείτε

Η αίθουσα περιλαμβάνεται σε κάθε εισιτήριο. Η είσοδός σας καλύπτει το κεντρικό κλίτος του παρεκκλησιού, την Υπόγεια Αίθουσα και το σκευοφυλάκιο, και η διαδρομή σας περνά και από τα τρία με αυτή τη σειρά.

Η πρόσβαση γίνεται μέσω μιας στενής σπειροειδούς σκάλας του δέκατου ένατου αιώνα. Το μουσείο είναι σαφές ότι οι χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων και οι επισκέπτες με μειωμένη κινητικότητα μπορούν να δουν ολόκληρο το κεντρικό κλίτος, συμπεριλαμβανομένου του Veiled Christ, και το σκευοφυλάκιο, αλλά όχι την Υπόγεια Αίθουσα. Αν κάποιος στην παρέα σας δυσκολεύεται με τις σκάλες, μπορεί να περιμένει στο κεντρικό κλίτος όσο οι άλλοι κατεβαίνουν.

Οι συνήθεις κανόνες του χώρου ισχύουν παρακάτω όπως και πάνω. Η φωτογράφιση, το βίντεο και η χρήση τηλεφώνου δεν επιτρέπονται πουθενά στο μουσείο, οπότε αυτός είναι ένας από εκείνους τους σπάνιους χώρους που θα πρέπει να θυμάστε αντί να καταγράψετε.

Αν θέλετε περισσότερο πλαίσιο, ο προαιρετικός οδηγός ακρόασης καλύπτει ολόκληρη τη διαδρομή, συμπεριλαμβανομένης της αίθουσας, σε περίπου 25 λεπτά, στα ιταλικά, αγγλικά, ισπανικά, γαλλικά ή γερμανικά. Νοικιάζεται στο μουσείο, δεν περιλαμβάνεται στην είσοδο.

Επίσκεψη με παιδιά

Τα παιδιά είναι ευπρόσδεκτα στο παρεκκλήσι. Όσα είναι έως 9 ετών εισέρχονται δωρεάν, αν και χρειάζονται ακόμη θέση στην κράτηση, και υπάρχει μια διαδρομή οδηγού ακρόασης γραμμένη για ηλικίες 6 έως 12, αφηγημένη από έναν χαρακτήρα που ονομάζεται Gennarino, τον πιστό υπηρέτη του πρίγκιπα.

Οι Ανατομικές Μηχανές είναι το σημείο που αξίζει να σκεφτείτε εκ των προτέρων. Κάποια παιδιά γοητεύονται από αυτές, ειδικά αν τους αρέσουν ήδη τα οστά, τα σώματα και τα μουσεία φυσικής ιστορίας. Άλλα βρίσκουν δύο πραγματικούς σκελετούς σε μια σκοτεινή θολωτή αίθουσα περισσότερα απ' όσα περίμεναν. Ξέρετε καλύτερα τα δικά σας παιδιά. Μια σύντομη, πραγματιστική εξήγηση πριν κατεβείτε συνήθως βοηθά: δύο σκελετοί, φτιαγμένοι για να τους μελετήσουν γιατροί πριν από περισσότερα από 250 χρόνια, με τα αιμοφόρα αγγεία ανακατασκευασμένα σε κερί.

Αν ένα παιδί προτιμά να μην κατεβεί, η αίθουσα παραλείπεται εύκολα. Η σκάλα ξεκινά από το κεντρικό κλίτος και η διαδρομή συνεχίζει προς το σκευοφυλάκιο, οπότε ένας ενήλικας μπορεί να περιμένει πάνω με τον Veiled Christ όσο οι άλλοι επισκέπτονται.

Πόσος χρόνος χρειάζεται για το κάτω επίπεδο

Το μουσείο δεν θέτει χρονικό όριο για κανένα μέρος της επίσκεψης, και η Υπόγεια Αίθουσα είναι μικρή. Πέντε έως δέκα λεπτά αρκούν για τους περισσότερους επισκέπτες ώστε να δουν προσεκτικά και τις δύο προθήκες και το θραύσμα του δαπέδου.

Αξίζει να προγραμματίσετε την επίσκεψή σας ώστε να μην βιάζεστε σε αυτό το σημείο. Αν έχετε κλείσει θέση για αργότερα, θυμηθείτε ότι η τελευταία είσοδος είναι 30 λεπτά πριν από το κλείσιμο, στις 18:30 μια συνηθισμένη μέρα, και αφήστε αρκετό χρόνο από την επίσκεψή σας για την αίθουσα κάτω καθώς και για τον κεντρικό ναό.